Elke Bussler, uitgever en vertaler
Een stukje persoonlijke geschiedenis:
Geleidelijk aan werd het een steeds duidelijker rode draad in mijn leven: de vraag naar het wezen en de betekenis van ziekte - in de meest omvattende zin van het woord - en het zoeken naar wegen tot werkelijke genezing.
Concreet begon het met de fascinatie voor het werk van indiaanse medicijnmannen, waarvan ik tijdens mijn tropenjaren getuige mocht zijn.
Spoedig daarna kwam ik met de homeopathie in aanraking en begon ik me erin te verdiepen. Hier zag ik een manier van genezen waarbij de mens als geheel wordt behandeld - lichamelijk en psychisch - en die toch, of beter gezegd: juist, streng wetenschappelijk is. Hoezo streng wetenschappelijk? Omdat de homeopathie algemeen geldende uitspraken doet over ziekte- en genezingsprocessen. Samuel Hahnemann heeft in één enkele zin geformuleerd, wat het is dat een middel tot een geneesmiddel maakt - en deze regel geldt altijd, voor iedereen en voor alle middelen.
Maar homeopathie is ook een soort magie. Want ze brengt veranderingen in de stof teweeg - en opzienbarende veranderingen soms! - door niet-stoffelijke middelen. En toch heb je geen bovennatuurlijke vaardigheden nodig om haar te leren beoefenen. Tot op zekere hoogte kan iedereen met het nodige verstand homeopathie als wetenschap leren. En dat is al heel wat. En enkelen zijn er, die de homeopathie bovendien als kunst weten te hanteren.
Maar in het algemeen kun je zeggen: het is magie voor niet-magiërs. Samuel Hahnemann heeft in 1796 de wereld de sleutel daarvoor aangereikt en de methode tot aan zijn dood in 1843 uitgebouwd en verder ontwikkeld. Tot op heden is hier verder aan gebouwd, zonder dat er iets wezenlijks aan is veranderd. Zo komen er bijvoorbeeld steeds nieuwe middelen bij, maar gaat er nooit een middel uit. Want het wezen van de homeopathie is tijdloos. Een oerfenomeen, met een woord van Goethe.
En toch zijn er - afgezien van de grenzen van de individuele homeopaat - ook grenzen van de homeopathie als methode. Er zijn gevallen, en de homeopaat ziet zich er steeds vaker mee geconfronteerd, die het persoonlijke leven overstijgen en waar de homeopaat als homeopaat geen antwoord op kan geven.
Paracelsus (1493 - 1541) geeft antwoorden die verder reiken. Zijn werk is omvattender, er zit een dimensie extra in. Maar het is ook oneindig veel moeilijker te begrijpen, laat staan te hanteren. Hij was voor zijn tijdgenoten al een wandelend mysterie, en daar is nog niet veel verandering in gekomen.
Hahnemann heeft met de homeopathie als het ware één deel van het werk van Paracelsus opgepakt, uitvergroot en uitgewerkt en behapbaar gemaakt voor de mens van zijn tijd tot heden. Het wordt tijd dat de rest van de schat wordt gedolven, en dat ermee gewerkt gaat worden.
Dit is echter alleen al in uiterlijke zin met enorme moeilijkheden verbonden. Sinds de dood van Paracelsus zijn meer dan 450 jaar verstreken. Van zijn manuscripten is zo goed als niets bewaard, van vele werken is de originele versie niet meer met zekerheid te achterhalen. Het gros van zijn medisch-filosofisch-natuurwetenschappelijke geschriften verscheen pas enkele decennia na zijn dood, voor het eerst verzameld in de grandioze uitgave van Huser in de jaren ‘90 van de zestiende eeuw. Van het theologische werk, dat de helft van zijn oeuvre beslaat, is een groot deel nog nooit in druk verschenen. In het kader van het Paracelsus-project van de Universiteit van Zürich wordt momenteel hieraan gewerkt.
Het vroegnieuwhoogduits / Zwitsers / Alemannisch dat Paracelsus bezigt, rijkelijk met Latijn, maar ook met vele zelf gedefinieerde begrippen doorspekt, is al voor een Duitstalige bijzonder lastig. In het Nederlands is naar mijn weten niets van hem verkrijgbaar, behalve - antiquarisch - een eerdere vertaling van de Labyrinthus.
Toen ik begon me in Paracelsus te verdiepen, had ik het vertalen inmiddels tot mijn beroep gemaakt. In een studiegroep waren we de Labyrinthus aan de hand van de vroegere Nederlandse vertaling aan het bestuderen. De commentaren die ik hierop gaf, mondden ten slotte uit in de vervaardiging van een geheel nieuwe vertaling. Ik was er toen al zodanig van geboeid dat ik wat mij zo waardevol leek, voor meer mensen beschikbaar wilde maken - en zo is De Woudezel ontstaan.
